Bądź na bieżąco

Kącik Historyczny

Skąd tak naprawdę wziął się hokej na lodzie?

Opublikowano

dnia

Hendrick Avercamp, Public domain, via Wikimedia Commons

Hokej – nasz ulubiony sport. Bez względu czy śledzicie rozgrywki w Polsce, NHL czy w jakiejkolwiek innej lidze, nie wyobrażamy sobie życia bez tej dyscypliny. Emocje, szybkość, piękne akcje, niesamowite gole czy parady bramkarskie – to coś, co moglibyśmy oglądać w kółko. Ale czy wiecie, skąd się to wszystko wzięło? Dziś przed Wami historia hokeja w pigułce!

Skąd się wziął hokej?

W linie prostej – od grania w piłkę na dworze za pomocą zakrzywionych kijów. Simple as that. Wzmianek i dowodów na taką formę rozrywki historia zna bardzo wiele. Często pochodzą z nietypowych i niespodziewanych miejsc. Jeśli napiszę, że w coś co przypominało hokej grano już w Egipice, to pewnie nie uwierzycie. A jednak istnieją obrazki i starożytne piktogramy, na których możemy dostrzec ludzi grających czymś co przypomina piłkę za pomocą zakrzywionych kijów. Dowód? Proszę bardzo:



Kolejny trop prowadzi nas do Irlandi, gdzie gra się w hurling. Ponoć jest on starszy niż cała historia wyspy, ale w sumie nie zdziwiłoby mnie to wcale. Oczywiście jak się domyślacie, gra się w to piłką i zakrzywionymi kijami. Na przestrzeni wieków w Irlandii odbywało się wiele zawodów hurlingowych i gdzieś około 1700 roku, ktoś wpadł na pomysł, że można w to grać także zimą, na zamarzniętej rzece…

Nie może w tej opowieści zabraknąć również i… starożytnej Grecji. To właśnie tam, na tabliczkach z ok. 510 roku p.n.e., widzimy dwóch panów z kijami i piłeczką. Nazywano tą zabawę wówczas Keretizein, a wspomniany relikt można oglądać w Muzeum Archeologicznym w Atenach. Lub tu:

Zde, CC BY-SA 3.0 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0, via Wikimedia Commons

Więcej nietypowych miejsc? W Monoglii istniała gra Beikou. Tak jak we wcześniejszych przypadkach, nie dało się w to grać bez charakterystycznych kawałków drewna… Oprócz tego wiemy też, że swoją odmianę w gry piłkę kijami mieli Skandynawowie, a nazywało się to u nich knattleikr. Oczywiście takich wzmianek jest o wiele więcej!

Jak więc sami widzicie, świat od zawsze stał hokejem! A tak na poważnie, niesamowite jest to, że na całym świecie, bez względu na szerokość geograficzną, na różnych etapach historii, ta zabawa miała swoje różne odmiany, które łączyły pewne elementy. Musiałoby być coś naprawdę niesamowicie pociągającego w odbijaniu i uderzaniu piłki kijem na polu…

Ale skąd ten hokej? Skąd ten lód?

W książce „Wszystko o hokejuJ.Alexander Poulton śledzi początki tej dyscypliny w aktualnie nam znanej formie, a ślad na początku prowadzi go do Francji. Za pomocą zakrzywionych kijów, jeszcze w średniowieczu, grało się tam w grę zwaną „hoque”. Swą nazwę zawdzięczała słowu „hoquet”, które odnosiło się do… zakrzywionego pasterskiego haka lub wygiętego kija. Wówczas nie grano w to jeszcze na lodzie (chyba, bo nie ma źródeł).

Następnie zabawa ta ok. roku 1066 trafia do Anglii i to właśnie tam wykształciła się zapewne nazwa „hockey”. Już około 1400 roku pojawiają się pierwsze określenia i wzmianki o tej grze takie jak: hawkey, hawkie, horkey, hooky czy hoky. Ponownie nie ma żadnych wzmianek o lodzie, ale wiemy, że gra w piłkę kijami była bardzo popularna podczas dożynek. Nie zdziwiłoby mnie wcale, gdyby od samego początku grano w to także zimą.

Po raz pierwszy słowo w „hockey” w tej właśnie formie pojawiło się w książce Richarda Johnsona z 1772 roku zatytułowanej „Juvenile Sports and Pastimes, to Which Are Prefixed, Memoirs of the Author: Including a New Mode of Infant Education”. W tej publikacji XI rozdział nosił tytuł “Nowości w grze w Hokeja”.

Inna bardzo ciekawa wzmianka, to rok 1527 i Statut miasta Galway, który zakazuje gry w ciskanie piłki za pomocą krzywych kijów, tzw. hookie sticks. Warto ją przytoczyć w oryginale:

„At no time to use ne occupy ye hurling of ye litill balle with the hookie sticks or staves, nor use no hand balle to play without the walls, but only the great foot balle.”

Pierwszy potwierdzony przypadek trącania piłki kijami na lodzie pochodzi… z Holandii. Ta gra nazywała się tam hokkie i została uwieczniona na obrazie Jana Van Goyena, żyjącego na przełomie XVI/XVII wieku. Zresztą sami zobaczcie…

Jan van Goyen, Public domain, via Wikimedia Commons

A tutaj obraz Hendricka Avercampa z XVII wieku:

Hendrick Avercamp, Public domain, via Wikimedia Commons

Od tego czasu wzmianek o „hockeyu” mamy coraz więcej i staje się on coraz popularniejszy. W XIX wieku już wszyscy niemal wiedzieli, czym jest „hokej” i wszyscy wiedzieli, że można w to grać też na lodzie. Wzmianki o nim pojawiają się zarówno w korespondencji prywatnej, jak i w gazetach. Np. w 1799, niejaki William Pierre Le Cocq, w liście pisanym do znajomego pisze:

„Muszę Ci opisać teraz grę w hokeja. Mamy na końcu wygięte kije i okrągłą zatyczkę (kołek). Gramy na dwie strony, jedni pukają zatyczkę w jedną stronę, drudzy w drugą. Jeśli jedna strona doprowadzi kołek do brzegu, wówczas wygrywa”

Wiadomo, że grano w hokeja w 1825 roku podczas wyprawy na Arktykę. John Franklin, oficer brytyjskiej Royal Army i badacz bieguna północnego pisał wówczas:

„Hokej grany na lodzie był naszym porannym sportem”.

Przełom XVIII i XIX wieku to także czas, kiedy hokej trafia do Ameryki Północenj. Ówcześni imigranci i żołnierze brytyjscy, którzy przenosili się do Kanady i Stanów Zjednoczonych zabierali ze sobą swoje kije, łyżwy i piłki. Jak pisze Roch Carrier, autor artykułu „Hockey: Canada’s Game”, który ukazał się w Vancouver 2010 Official Souvenir Program :

„Aby poradzić sobie z nudą i zachować formę, europejscy żołnierze kolonialni w Ameryce Północnej, bawili się na zamarzniętych rzekach i jeziorach. Anglicy grali w bandy, Szkoci w shinty i golfa, Irlandczycy mieli hurling, a Holendrzy coś swojego. Z ciekawości próbowali grać w lacrosse. Wszyscy uczyli się tych gier od siebie. Najodważniejsi zaś ubierali łyżwy. Wszystko to sprawiło, że zabawa kijami i piłkami, zwana hokejem nabierała kształtu, ewoluowała. Hokej na lodzie został wynaleziony przez tych ludzi, przez mieszanie się kultur. Obecny hokej to konkluzja tego, co się tam wówczas działo między ludźmi.”

Mimo, że trącanie piłki zakrzywionymi kijami było znane na całym świecie od wieków, mimo, że na lód ta zabawa przenosiła się już w średniowieczu, to dopiero w Kanadzie, dzięki europejskim emigrantom, głównie z Wysp Brytyjskich, wszystko zaczęło nabierać kształtów. To właśnie w Kanadzie nastąpiła eksplozja popularności tej gry. Dlatego to także tam odbył się pierwszy, zorganizowany mecz, który dał początek hokejowi, jaki znamy obecnie. Co było dalej? O tym już niebawem…

Czytaj dalej

Copyright © Hockey Magazine + Agencja Greg Media.